(۴۸)چگونه تعریفی از شناسنامه شیطان داشته باشیم؟

ابلیس از دیدگاه قرآن:
الف) ماهیت ابلیس:
 به تصریح قرآن، ابلیس از جنیان است.
 
«فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ کَانَ مِنَ الْجِنِّ » [5]
«آنها همگی سجده کردند جز ابلیس که از جن بود»
 
  شاهد دیگر اینکه، انسان از خاک و جن از آتش آفریده شده است چرا که ابلیس جنس خود را از آتش معرفی کرده است:
 
« خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ » [6]؛ «مرا از آتش آفریدی»
 
ب) علت رانده شده ابلیس:
  خود بزرگ‌بینی(استکبار) و سجده نکردن بر آدم باعث رانده شدن ابلیس شد.
 
« أَنَاْ خَیْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِی مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ » [7]
«من از او بهترم مرا از آتش آفریدی و او از گل»
 
  حسادت ابلیس نسبت به جایگاه انسان، عامل دیگر سرپیچی ابلیس بود؛
« قَالَ أَرَأَیْتَکَ هَـذَا الَّذِی کَرَّمْتَ عَلَیَّ » [8]
«گفت به من بگو این کسی را که بر من برتری داده‌ای (به چه دلیل است؟)»
 
ج) گسترۀ فعالیت ابلیس:
   قرآن کید و حیله شیطان را ضعیف دانسته و می‌فرماید:
«انّ کَیدَ الشّیطانَ کانَ ضَعیفاً» [9]
«نقشه شیطان (همانند قدرتش) ضعیف است»
 
  همچنین تسلط او بر بندگان خدا را هم نفی می‌کند؛
« إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطَانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْغَاوِینَ » [10]
«بر بندگانم تسلط نخواهی یافت مگر گمراهانی که از تو پیروی کنند» [11]
 
  بنابراین نقش شیطان تنها وسوسۀ انسانهاست ولی تصمیم نهایی با شیطان نیست بلکه با خود انسان است.[۱۲]
 
د) اهداف و شیوه‌های ابلیس در گمراه ساختن انسانها:
 1. تهاجم همه جانبه؛
« ثُمَّ لآتِیَنَّهُم مِن بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَیْمَانِهِمْ وَعَن شَمَآئِلِهِمْ…» [13]
«سپس از پیش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها به سراغشان می‌روم»
 
۲. ایجاد دشمنی و بازداشتن از یاد خدا و بویژه نماز؛
 
« إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَهَ وَالْبَغْضَاء فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّکُمْ عَن ذِکْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَهِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ » [14] 
«شیطان می‌خواهد به وسیله شراب و قمار در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خدا و از نماز باز دارد، آیا خودداری خواهید کرد؟»
 
۳. دعوت به کفر؛
 « کَمَثَلِ الشَّیْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنسَانِ اکْفُرْ فَلَمَّا کَفَرَ قَالَ إِنِّی بَرِیءٌ مِّنکَ » [15]
«کار آنها همچون شیطان است که به انسان گفت:‌کافرش اما هنگامی که کافر شد گفت من از تو بیزارم…» [16]
 
هـ) عوامل نفوذ ابلیس در آدمی:
۱. پذیرش ولایت ابلیس و شرک به خدا؛
« إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ هُم بِهِ مُشْرِکُونَ » [17]
«تسلط او تنها بر کسانی است که او را به سرپرستی خود برگزیده‌اند و آنها که نسبت به او (خدا) شرک می‌ورزند»
 
۲. روی گرداندن از یاد خدا؛
 « وَمَن یَعْشُ عَن ذِکْرِ الرَّحْمَنِ نُقَیِّّضُ لَهُ شَیْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ » [18]
«هر کس از یاد خدا روی گردان شود، شیطان را به سراغ او می‌فرستیم پس همواره قرین اوست»
 
۳. گناه؛
« إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطَانُ بِبَعْضِ مَا کَسَبُواْ » [19]
«شیطان آنها را بر اثر بعضی از گناهانی که مرتکب شده بودند به لغزش انداخت»[20]
 
و) راههای مقابله با شیطان:
 1. اخلاص
« وَلأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ إِلاَّ عِبَادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِینَ » [21]
«و همگی را گمراه خواهم ساخت مگر بندگان مخلصت را»
 
۲. استعاذه؛
« وَإِمَّا یَنزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ » [22]
«و هرگاه وسوسه‌ای از شیطان به تو رسد به خدا پناه ببر»
 
۳. توکل و ایمان؛
« إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ» [23]
«چرا که او بر کسانی که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکل می‌کنند تسلطی ندارد» [24]

عنوان  :  ابلیس
نویسنده :  علی محمودی
کلمات کلیدی  :  ابلیس، شیطان، جن، انسان

[۱] . مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القران، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰، جلد اول، ص ۳۱۴-۳۱۳.

[۲] . قرشی، علی‌اکبر؛ قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱، جلد اول، ماده بلس.

۳] .مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ اعلام قرآن، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۳، چاپ اول، جلد اول، ص ۲۶۹.

[۴] . مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۰، چاپ اول، جلد اول، ص ۱۹۲.

[۵] . سوره کهف، آیه ۵۰، (قرآن مجید ترجمه آیه الله مکارم شیرازی).

[۶] .سوره ص؛ آیه ۷۶.

[۷] سوره اعراف؛ آیه ۱۲.

[۸] . سوره اسراء، آیه ۶۲.

[۹] . سوره نساء، آیه ۷۶.

[۱۰] .سوره حجر، آیه ۴۲.

[۱۱] . حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف (دایره المعارف جامع اسلامی)؛ تهران، موسسه فرهنگی آرایه، ۱۳۶۹، چاپ اول، جلد اول، ص ۲۳۲.

[۱۲] .  شریعتمداری، جعفر؛ شرح و تفسیر لغات براساس تفسیر نمونه ، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲، چاپ اول، جلد اول، ص ۲۳۸.

[۱۳] .سوره اعراف، ایه ۱۷.

[۱۴] . سوره مائده،، ایه ۹۱.

[۱۵] .سوره حشر، آیه ۱۶.

[۱۶] . اعلام قرآن پیشین، جلد اول، ص ۲۹۴.

[۱۷] .سوره نحل، ایه ۱۰۰.

[۱۸] . سوره زخرف، آیه ۳۶.

[۱۹] . سوره آل عمران، آیه ۱۵۵.

[۲۰]. اعلام قرآن پیشین جلد اول، ص ۲۹۸.

[۲۱] . سوره حجر، ایه ۴۰ و ۳۹.

[۲۲] . سوره اعراف، آیه ۲۰۰.

[۲۳] . سوره نحل، آیه ۹۹.

[۲۴] . اعلام قران پیشین، جلد اول، ص ۳۰۰.