۵۹۰-مواجه امام موسی کاظم (ع) با چهار جریان فکری +محبت به علم انسان کامل

حجت الاسلام والمسلمین اعرافی با بیان این که متأسفانه الگوهای نو و پارادایم های جدید در حوزه های مختلف علمی تولید نکرده ایم، اظهار داشت: به رغم دستاوردهای مهم در حوزه اسلامی سازی علوم، همچنان کمبودهای زیادی در این عرصه مشاهده می گردد.ara

به گزارش خبرگزاری «حوزه»، حجت الاسلام والمسلمین اعرافی، با حضور در جمع اساتید موسسه آموزش عالی طلوع مهر، با تسلیت شهادت امام موسی کاظم (ع)با اشاره به این که امامان بزرگوار همواره با چهار جریان مواجه بودند، خاطرنشان کرد: «جریان های درون مذهبی و انحرافات و ریزش های درون شیعه»، «رقابت های برون مذهبی و جریان های حدیثی و کلامی در این حوزه»، «جریان های وارداتی غیر اسلامی» و نیز «جریان اجتماعی و سیاسی خلافت» از مهمترین جبهه های فکری است که ائمه اطهار(علیهم السلام) با آن روبرو بودند.

وی با بیان این که در زمان امام موسی کاظم(علیه السلام) همه جریان ها حضور فعالی در جامعه اسلامی داشتند، یادآور شد: ائمه معصوم(علیهم السلام) علاوه بر جبهه بندی های فکری، در جبهه ای سخت حضور داشتند.

حجت الاسلام والمسلمین اعرافی در ادامه  توسعه و گسترش علمی کشور  را یکی از مهمترین محورها در سال های پس از دفاع مقدس بو برشمرد و  با اشاره به این که دو بال دانشگاه و حوزه از مهمترین عرصه های توسعه و گسترش علمی ایران اسلامی به شمار می روند، اظهار داشت: با توجه به این که انقلاب بسیاری از زیرساخت ها را متحول نموده و بعد از آن با جنگ تحمیلی ۸ ساله، تحریم ها، توطئه ها و دسیسه های مختلفی روبره شدیم؛ اما از کارنامه بسیار درخشانی در حوزه های مختلف علمی برخوردار هستیم.

وی به برخی از دستاوردهای ایران اسلامی در حوزه آموزش عالی اشاره نمود و اذعان داشت: در حوزه تحصیلات تکمیلی قدم های مستحکمی برداشته شده، نظام آموزش عالی ایران از تنوع و تکثر رشته ای برجسته ای برخودار است.

حجت الاسلام والمسلمین اعرافی با اشاره به این که توجه به مشارکت بخش خصوصی در توسعه آموزش عالی مورد اهتمام قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: بر اساس معیارهای علمی بین المللی، تولیدات علمی و مقالات ارائه شده، ایران اسلامی را در رشد علمی به کشور نخست منطقه تبدیل نموده است.

رئیس جامعه المصطفی توجه به فن آوری های پیشرفته را از مهمترین رویکردهای آموزش عالی ایران اسلامی دانست و تصریح کرد: دنیا با ناباوری شاهد پیشرفت ایران اسلامی در روزگار تحریم و توطئه است.

وی با بیان این که در مدیریت راهبردی و کلان علم و فن آوری کشور، گام های بزرگی برداشته شده است، ابراز داشت: شورای عالی انقلاب فرهنگی با تولید اسناد علمی مهم، در مدیریت راهبردی علم و فن آوری تأثیرات عمیقی را رقم زده است.

وی نگاه تربیتی و فرهنگی حاکم بر نظام آموزشی را از مهمترین رویکردهای علمی کشور عنوان کرد و اذعان داشت: حرکت رو به رشد کاروان علمی کشور برگ درخشانی در تحولات آموزشی ایران اسلامی به شمار می رود.

رئیس جامعه المصطفی در ادامه به تعبیر زیبای مقام معظم رهبری در راستای احیای میان برهای لازم در حرکت علمی کشور، اشاره نمود و اذعان داشت: علی رغم توفیقات فراوان در عرصه علمی کشور، در حوزه جذب و نگه داشت نخبگان و استعداد های برتر، همچنان با اشکالاتی در نظام آموزشی مواجه هستیم.

حجت الاسلام والمسلمین اعرافی با تأکید بر این که سیستم برنامه ریزی اقتصادی و علمی کشور باید در مسیر حفظ و جذب استعداد های برتر قدم های بزرگی بردارد، خاطرنشان کرد: حوزه ارتباط علم با عرصه های مختلف زندگی از محورهایی است که خلاءهایی در آن مشاهده می گردد.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: دانش های تولیدی ما حضوری قوی در حوزه های زیستی، چون؛ صنعت و سیستم های اداری و واحدهای تصمیم گیری ندارند،

وی یادآور شد: فاصله علم و تولید علمی با واقعیات های زندگی در ارائه خدمات صنعتی، تولیدی، حوزه های تصمیم گیری و تصمیم سازی از ضعف هایی است که بخشی از آن به دانشگاه ها و بخشی نیز به واقعیت های موجود عرصه های مختلف کشور بر می گردد.

امام جمعه قم فقدان رشد مناسب در بحث بودجه های پژوهشی را از دیگر بایسته های نظام آموزشی عنوان کرد و ابراز داشت: علی رغم برنامه ریزی های صورت گرفته، همچنان نسبت بودجه پژوهش و تحقیقات علمی به تولید ناخالص ملی بسیار کمرنگ است.

رئیس جامعه المصطفی عدم کیفیت بخشی به پایان نامه ها و هدفمند سازی موضوعات تحقیقی را از دیگر آسیب های نظام آموزشی ایران دانست و خاطرنشان کرد: نظریه پردازی های کلان علمی از دیگر محورهای مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی به ظرفیت های کشور ایران و منطق انقلاب اسلامی در تبدیل شدن به مهد خدمات بزرگ اشاره نمود و اذعان داشت: ایران زمانی که پذیرای اسلام شد، به سرعت به نظریه پرداز عرصه های مختلف اسلامی تبدیل شده، تئوری های بزرگ ادبیات عرب در این دیار رقم خورد.

حجت الاسلام والمسلمین اعرافی در ادامه با بیان این که متأسفانه الگوهای نو و پارادایم های جدید در حوزه های مختلف علمی تولید نکرده ایم، اظهار داشت: به رغم دستاوردهای مهم در حوزه اسلامی سازی علوم، همچنان کمبودهای زیادی در این عرصه مشاهده می گردد.

وی راه اندازی و تأسیس دانشگاه اسلامی در رشته های غیر علوم انسانی را بسیار مهم و انکار ناپذیر دانست و اذعان داشت: اگر بخواهیم به اسلامی سازی عمق مورد تأکید رهبر معظم انقلاب دست یابیم، باید نگاه تمدنی، تاریخی، فلسفی، اخلاقی و فقهی را در رشته های مختلف حاکم کنیم.

رئیس جامعه المصطفی ترسیم فقه، فلسفه و اخلاق ناظر به رشته ها را مهم ارزیابی نمود و اذعان داشت: بین المللی شدن مراکز علمی ایران اسلامی از دیگر حوزه های مغفول در نظام آموزشی به شمار می رود.

امام جمعه قم با بیان این که دانشگاه های ایران از ظرفیت بین المللی شدن فوق العاده ای برخوردار هستند، افزود: باید با تأکید بر نگاه انقلابی و اسلامی، قدم های مستحکمی در عرصه بین المللی سازی دانشگاه های ایران برداریم.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: اگر بخواهیم به مرزهای دانش برسیم و استقلال، ارزش های اسلامی و مقاومت خود را در دنیا حفظ نماییم، حتما باید به زیرساخت های علمی کشور توجه داشته باشیم

.شیوه های مبارزه سیاسی پیشوای هفتم
حوزه/ هارون برای تثبیت پایه های حکومت خویش حضرت موسی بن جعفر(ع) را سال های طولانی محبوس کرد، اما در چنین شرایطی امام(ع) همچنان مسئولیت عظیم هدایت شیعیان را ادامه داد و از هر شرایطی برای رسوا کردن حکومت دیکتاتوری خلیفه عباسی بهره برد.

حجت‌الاسلام سیدعطاءالله ارکیان، همزمان با فرا رسیدن ۲۵ رجب سالروز شهادت امام هفتم(ع)، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری «حوزه» در تهران، گفت: در روزگار بنی عباس به ویژه هارون، عرصه چنان بر اهل بیت(علیهم السلام) تنگ بود که کسی توان فعالیت سیاسی و حتی فرهنگی نداشت. راویان حدیث نیز جرأت نداشتند از امام کاظم (ع) آشکارا نام ببرند و مطالب ایشان را در موضوعات تفسیری، فقهی، عرفانی و … به سهولت برای جامعه آن روز و نسل های آینده تشریح کنند.

استاد حوزه علمیه تهران افزود: امام کاظم (ع) با این که از سوی حکومت هارون تحت فشار بود و بخش عمده ای از عمرش را در زندان گذراند، ولکن با تمام محدودیت هایی که داشتند، اندیشمندانی را تربیت کردند که در برابر حکومت جور و گروه های انحرافی می ایستادند و در عرصه علمی و اجتماعی از وثاقت و اطمینان بالایی برخوردار بودند و سعی کردند نیروهای قدرت مند، مقاوم و آشنا به مصالح اسلام را حفظ نموده و در مقاطع مختلف از آنان بهره بگیرند.

وی، تقیه را یکی از روش های مبارزه پیشوای هفتم خواند و تصریح کرد: حضرت بود به یارانش صدیق توصیه می‌فرمود که تقیه کنند تا از گزند حکومت سفاک عباسی در امان بمانند و اگر غیر از این بود تک تک اصحاب موسی بن جعفر(ع) در همان دوران به شهادت می‌رسیدند و تبیین دین و توسعه ارزش های امامت مغفول می‌ماند.

حاصل گفتگوی کوتاه با حجت الاسلام ارکیان در ادامه می آید.

* چه شرایطی بر اوضاع سیاسی اجتماعی عصر امام کاظم(ع) حاکم بود؟

دوران حیات مبارک امام کاظم(ع) برابر با حکومت چهار تن از خلفای عباسی بود که هر کدام از آنها نقش ویژه ای در سرکوب کردن شیعیان و علویان ایفا کردند، و دوران امامت آن حضرت معاصر با حکومت هارون بود. در این عصر، اوضاع سیاسی و اجتماعی نشان می دهد، امام کاظم(ع) در شرایط سختی اداره امور مسلمانان را بر عهده داشتند.

در روزگار بنی عباس به ویژه هارون، عرصه چنان بر اهل بیت(علیهم السلام) تنگ بود که کسی توان فعالیت سیاسی و حتی فرهنگی نداشت. راویان حدیث نیز جرأت نداشتند از امام کاظم (ع) آشکارا نام ببرند و مطالب ایشان را در موضوعات تفسیری، فقهی، عرفانی و … به سهولت برای جامعه آن روز و نسل های آینده تشریح کنند.

هارون برای تحریم اقتصادی شیعیان، با غصب دوباره فدک، نگذاشت منافع آن به حضرت موسی بن جعفر(ع) و اهل بیت(ع) برسد. او با گماردن مأموران ویژه، ارتباط مالی امام و شیعیان را قطع کرد.

در مقابل، امام کاظم(ع) از راه های مختلف سعی می کرد فرهنگ تشکیل حکومت اسلامی به مرور در جامعه نهادینه شود. با این شیوه، این اندیشه به وجود می آمد که حکومت از آنِ خاندان پیامبر است و بنی عباس، آن را غصب کرده اند. مطلبی که هم اکنون عرض خواهم کرد گفت و گوی بین امام کاظم(ع) و هارون می باشد که به خوبی از اهداف عالی امام در زمینه تشکیل حکومت اسلامی، و نیز از نیات پلید هارون، پرده بر می دارد.

روزی هارون به حضرت گفت که حاضر است «فدک» را به او برگرداند. امام (ع) فرمود «در صورتی حاضرم فدک را تحویل بگیرم که آن را با تمام حدود و مرزهایش پس بدهی». هارون پرسید حدود و مرزهای آن کدام است؟ امام فرمود «اگر حدود آن را بگویم هرگز پس نخواهی داد». هارون اصرار کرد و سوگند یاد نمود که این کار را انجام خواهد داد، آن گاه امام(ع) حدود آن را چنین تعیین فرمود «حدّ اولش، عدن، حدّ دومش، سمرقند، حدّ سومش، آفریقا و حدّ چهارمش مناطق ارمنیه و بحر خزر است». هارون که با شنیدن هر یک از این حدود، تغییر رنگ می داد و به شدت ناراحت می شد، نتوانست خود را کنترل کند و با خشم و ناراحتی گفت؛ در این صورت چیزی برای ما باقی نمی ماند. امام فرمود «می دانستم که نخواهی پذیرفت و به همین دلیل از گفتن آن امتناع داشتم».

* یکی از روش های مبارزه سیاسی هفتمین پیشوای شیعیان، تقیه بود، این مسأله چه نقشی در توسعه اسلام ناب ایفا کرد؟

امام کاظم (ع) با این که از سوی حکومت هارون تحت فشار بودند و بخش عمده ای از عمرش را در زندان گذراندند، ولکن با تمام محدودیت هایی که داشتند، اندیشمندانی را تربیت کردند که در برابر حکومت جور و گروه های انحرافی می ایستادند و در عرصه علمی و اجتماعی از وثاقت و اطمینان بالایی برخوردار بودند و سعی کردند نیروهای قدرت مند، مقاوم و آشنا به مصالح اسلام را حفظ نموده و در مقاطع مختلف از آنان بهره بگیرند.

 آن حضرت توجه داشت، در حدّ امکان این نیروها شناسایی نشوند، بلکه با پوشش های مختلف چنان عمل کنند که هیچ گونه حساسیتی در حاکمان غاصب عباسی به وجود نیاید. یکی از آن ها جناب «علی بن یقطین» بود که با تمام اخلاص در خدمت موسی بن جعفر(ع) بود. شهید مطهری (ره) می نویسد «علی بن یقطین، وزیر هارون است، شخص دوم مملکت است، ولی شیعه است، اما در حال استتار. او ظاهرش با هارون است، اما به هدف های موسی بن جعفر (ع) خدمت می کند و امام به او دستورهایی داد و وی اجرا کرد و مصون ماند».

در حقیقت تقیه یکی از روش های مبارزه حضرت بود که آن را به یاران صدیق خویش توصیه می‌فرمود تا از گزند حکومت سفاک عباسی در امان بمانند واگر غیر از این بود تک تک اصحاب موسی بن جعفر(ع) در همان دوران به شهادت می‌رسیدند، و تبیین دین و توسعه ی ارزش های امامت مغفول می‌ماند.

شیوه های مبارزه سیاسی امام موسی بن جعفر(ع) به موارد ذکر شده خلاصه نمی شود، بلکه امام در قالب دعا، موعظه و حتی در داخل زندان نیز به مبارزه علیه حاکمان عباسی پرداخت و سرانجام حکومت سفاک عباسی، آن امام بزرگوار را به شهادت رساند.

شهید مطهری(ره) بعد از ذکر علل به شهادت رساندن امام کاظم(ع) توسط هارون، می نویسد «خلفا می دیدند که امامان را از هیچ راهی و به هیچ وجهی نمی توانند وادار به تمکین بکنند، به همین دلیل بهترین راه و آسان ترین راه را شهادت آن بزرگواران می دانستند، با این که متوجه بودند که شهید کردن ائمه(ع) چقدر برای آنان گران تمام می شود».